In de archieven van Kunstlievend Genootschap Pictura is een deel van het archief van “De Centrale’ teruggevonden. Deze ‘Vereniging tot bevordering van den bloei van Groningen’ die was opgericht in 1906, stond in de jaren dertig van de twintigste eeuw aan de wieg van het Heerepoort-Comité, dat zich beijverde voor de terugkeer van de historische Herepoort die sinds 1886 in de tuin van het Rijksmuseum in Amsterdam staat.

Het Comité was op zich zeer succesvol in de zin dat het toestemming voor de verhuizing van de poort kreeg van de Minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen en van de Rijkscommissie voor Monumentenzorg. Ook bereikte het overeenstemming met een Bergpoort-Comité over de gelijktijdige terugkeer van de Bergpoort naar Deventer. Dat was nodig omdat de Herepoort en de Bergpoort rug aan rug stonden in Amsterdam. Ook slaagde het Comité erin de benodigde fondsen te werven, zodat niets een terugkeer van het monument naar Groningen in de weg leek te staan.

Helaas weigerde het toenmalige College van B en W de poort te herplaatsen op het Hereplein, de enige plek die volgens het Comité recht zou doen aan de geschiedenis van het monument. In 1936 werd duidelijk dat het College en het Comité niet tot overeenstemming zouden komen, waarna het Comité de strijd staakte en besloot zich zelf op te heffen. De Centrale zelf bleef overigens tot lang na de Tweede Wereldoorlog bestaan en steunde tal van initiatieven die Groningen op de kaart moesten zetten.

Terugblikkend ging met de weigering van het College van B en W een unieke kans verloren, want recentere acties om de Herepoort alsnog naar Groningen te laten terugkeren zijn vruchteloos gebleken. Dat is mede het gevolg van het feit dat het Rijksmuseum, in weerwil van de huidige tendens om cultureel erfgoed terug te geven aan oorspronkelijke bezitters, nu niet meer aan zo’n verhuizing wil meewerken.

Het Archief van ‘De Centrale’, dat notulen, brieven, begrotingen en andere authentieke documenten over de strijd van het Comité bevat, zal worden overgedragen aan de Groninger Archieven. Dat heeft al laten weten zich graag over het archief te zullen ontfermen.